Die Rebellie van 1914 en die uitbreek van di Eerste Wêreldoorlog PDF Afdruk E-pos
Dinsdag, 05 Augustus 2014 09:00

 

DIE REBELLIE VAN 1914 EN DIE UITBREEK VAN DIE EERSTE WêRELDOORLOG:

Ons roep in herinnering die uitbreek van die eerste Wêreldoorlog op die 4de Augustus 1914. Engeland, uiteraard was op die voorpunt.
Skaars 12 jaar tevore is twee klein Boererepubliekies tot oorgawe gedwing deur die Boere se vrouens en kinders in konsentrasiekampe te stop en hulle te laat sterf van honger,dors en siektes: hulle plase te verniel en hulle veestapels te vernietig en weerlose kinders en oumense tesame met vegtendes in ballingskap oor die water aan te hou. Ten spyte van hierdie barbaarsheid van hulle oorlogtegnieke en die verraad van hensoppers en joiners, het dit die magtige Groot-Brittanje nog amper drie jaar gevat om die Boere onder te kry.
By die Vrede van Vereeniging op 31 Mei 1902 was die Boere in twee kampe verdeel- hulle wat terwille van die Vryheid met die oorlog wou voortgaan en hulle wat met verskeie verskonings, maar die Engelse onderwerping wou aanvaar. Onder laasgenoemdes was die groot eksponente generaals Louis Botha en Jan Smuts. Generaal C.R. de Wet, gevierde Vrystater, was aanvanklik teen vrede. Dit val egter vreemd op dat hy tog uiteindelik geteken het. Die rede hieragter is dat Louis Botha,Transvaalse krygshoof van die Boere en die waarnemende staatspresident van die ZAR- soos die Transvaal bekend was- Schalk Burger- deur generaal De la Rey en Jan Smuts agter die skerms oorgehaal is met die belofte dat as vrede nou gesluit word, die onafhanklikheid teruggeneem sal word as Engeland iewers in die toekoms in ’n konflik betrokke sou raak.
Generaal Koos de la Rey sou die belofte met hom saamdra. Hy was egter ’n groot bewonderaar en amper ’n dissipel van Botha. Louis Botha en Jan Smuts, daarenteen sou verbete Engelsgesindes word. Hulle was sekerlik ook die groot dryfvere agter die Unie van Suid-Afrika en die groot formuleerders van die politieke cliché van Afrikaner-eenheid vir politieke gewin.
Met die uitbreek van die oorlog in 1914 het genl. De la Rey so vroeg soos die 8ste Augustus, 1914 sy kommando’s laat oproep na ’n vergadering by Treurfontein( vandag Coligny) waarin hy opdrag gee dat die manne daarheen moet kom met hulle “twaksakke en vuurhoutjies”. Dus gewapen. Sy plan was dat hulle vanaf Treurfontein op die 15de Augstus oor Ventersdorp moet opruk na Potchefstroom, waar genl. Kemp in bevel van die militêre kamp was. Daarvandaan na Krugersdorp waar die Vierkleur gehys sou word. Genl. Louis Botha sou na Krugersdorp gebring word en op die skouers, letterlik ingedra word as die president van die herstelde Boere-republiek.
De la Rey was in vir ’n intnugtering Die man om wie hy sy drome gebou het, saam met Smuts het albei voete van klei gehad. Kemp wat later as rebel gevonnis is en toevallig met die uitleg van skietbaan op Lydenburg was, het as Staande Mag-offisier, De la Rey se planne aan die regering bekend gemaak.
Botha en Smuts as minister van verdediging was alreeds besig met Britse bevele om Duits-Wes (SWA) binne te val onder die dekmantel dat dit met vrywilligers gedoen word. De la Rey is uit sy plan gepraat maar hy het nog voortgegaan met ’n afgewaterde vergadering by Treurfontein op 15 Augustus. Hy was reeds ’n ontnugterde man wat liewer sy dood begeer het as hierdie toestand. Sy gemoedstemming is sekerlik ook aangewakker deur Siener van Rensburg wat hom op Lichtenburg gaan sien het met die reeds bekende gesig van lamfer, ’n groot 15 oor Lichtenburg en die generaal sonder sy hoed!
Op die 15de September 1914 was genl. De la Rey saam met genl. Beyers vanaf Pretoria op pad na Potchefstroom. As senator was hy terug van die parlement in Kaapstad waar hy teen die voorstel om Duitswes in te val, gaan stem het. Genl. Beyers het kort tevore om dieselfde redes bedank as kommandant-generaal.
Genl. De la Rey is by ’n padblokkade doodgeskiet. Drie maande later is genl. Beyers ook dood toe hy gejag is deur regeringstroepe en in die Vaalrivier ingedryf en daar, so word beweer- verdrink het. Wie hierdie stories van ongelukke wil glo, moet polities redelik naïef wees. Hierdeur was die rebellie van Vryheidsgesinde Boere wat hulle republieke wou herstel, in volle gang en goed op dreef. In Desember 1914 is Jopie Fourie op ’n Sondagmôre by die Sentrale gevangenis doodgeskiet. Talle van die rebelle onder wie genl. De Wet en Kemp is gevange geneem en in tronke gestop.
In Augustus 1915 het Boerevrouens en dogter van die kerkplein in Pretoria na die Uniegebou geloop om teen dié aanhouding te protesteer.
Op die 20 September hierdie jaar gaan ons as Boere na Coligny en Lichtenburg om hierdie gebeure in herinnering te roep en hulde te bring en aan daardie voorsate, bekend as rebelle, ons eer te bewys.
Ons as hulle trotse nageslag wat ook ons Vryheid naarstigtelik begeer en ons Boere-republieke herstel wil sien, roep u daartoe op om saam met ons hierin te kom deel!

20 September 2014 Coligny en Lichetnburg. Boere Rebellie 1914-2014


Piet Rudolph: Aksiekomitee: Herdenking Rebellie 1914
e/pos piet.rudolph@gmail.com